Ten artykuł dotyczy aktora. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.
Paul Newman
Paul Newman w czerwcu 2007 roku
Prawdziwe nazwisko Paul Leonard Newman
Data i miejsce urodzenia 26 stycznia 1925
Stany Zjednoczone Shaker Heights w stanie Ohio, USA
Data i miejsce śmierci 26 września 2008
Stany Zjednoczone Westport w stanie Connecticut, USA
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Profil w bazie IMDb

Paul Leonard Newman (ur. 26 stycznia 1925 w Shaker Heights, zm. 26 września 2008 w Westport[1]) – amerykański aktor, scenarzysta, reżyser, kompozytor i producent filmowy.

Spis treści

edytuj Życiorys

W szkole brał udział w przedstawieniach teatralnych, wyróżniał się także w drużynach piłki nożnej i koszykówki oraz wśród pływaków. Otrzymał stypendium sportowe i podjął naukę w college'u na kierunku ekonomia.

W czasie II wojny światowej w latach 1943-1945 służył jako strzelec-radiotelegrafista w Navy Air Corp. Gdy był w wojsku szkolono go na pilota, ale nie mógł ukończyć kursu ze względu na daltonizm.

W latach 1951-1952 uczęszczał do Yale, pracując jednocześnie w nowojorskiej telewizji i ucząc się w Actors Studio. Przyciągnął uwagę krytyków debiutem na Broadwayu w "Picnicu" (1953). Na początku kariery był często mylony z szczupłym wówczas Marlonem Brando. Newman twierdził, że w co najmniej 500 notesach z autografami wpisał: "z najlepszymi życzeniami od Marlona Brando".

Po raz pierwszy pojawił się na dużym ekranie w filmie Srebrny kielich (1954), epizodzie biblijnym. Był tak zażenowany swoim ekranowym debiutem w tym historycznym fresku, że na łamach Variety zamieścił ogłoszenie, w którym przepraszał za swój występ. Jednak pozytywne recenzje otrzymał dopiero za rolę boksera Rocky'ego Graziano w Między linami ringu (ang. Somebody Up There Likes Me).

W latach 70. (na długo przed "Tajemnicą Brokeback Mountain") wzburzył całe Hollywood, gdy wyraził chęć zagrania głównej roli w adaptacji bestsellerowej powieści "The Front Runner", opowiadającej o homoseksualnej miłości między trenerem drużyny a zawodnikiem. Film nigdy nie powstał.

W 1986 otrzymał Oscara za rolę w filmie "Kolor pieniędzy".

Jego wielkim hobby były wyścigi samochodowe. Zainteresował się nimi po występie w filmie z 1969 Zwycięstwo. Swój pierwszy profesjonalny wyścig zaliczył w 1972 i do końca oficjalnie nie ogłosił zakończenia sportowej kariery. W 1979 ukończył 24-godzinny wyścig LeMans na drugiej pozycji. W 1995 ukończył na trzecim miejscu (i pierwszym w swojej klasie) 24-godzinny wyścig w Daytonie. Był też współwłaścicielem zespołu wyścigowego Newman/Haas/Lanigan Racing.

Kiedy ujrzała światło dzienne afera Watergate okazało się, że Paul Newman figurował na słynnej liście Wrogów Nixona (Richard Nixon's Enemies List).

Dwukrotnie zagrał role, w których miał pierwotnie wystąpić James Dean (a w których nie wystąpił z powodu przedwczesnej śmierci). Były to "Somebody Up There Likes Me" (1956) i "The Left Handed Gun" (1958).

Na Uniwersytecie Princeton studenci obchodzą 24 kwietnia tzw. "Dzień Newmana". W tym dniu, do tradycji należy wypicie 24 piw w ciągu 24 godzin. Nie jest to oficjalne święto uczelni, a sam aktor deklarował, że czułby się lepiej, gdyby tej tradycji już nie kontynuowano.

W 1982 stworzył wraz z przyjacielem Aron Edward Hotchner firmę/markę "Newman's Own Inc." produkującą żywność. Całość uzyskanych dochodów zasila "Newman's Own Fundation", będącą fundacją charytatywną. Obecnie wartość pomocy przeznaczonej, zarówno przez fundację jak i samego Paula Newmana, na cele charytatywne przekroczyła 250 milionów dolarów.

W czerwcu 2008 media doniosły, że aktor, były nałogowy palacz, ma raka płuc[2].

26 września 2008 w wieku 83 lat zmarł w swoim domu na raka płuc.

edytuj Życie prywatne

W 1949 ożenił się z Jackie Witte, z którą miał troje dzieci: Scotta (jedynego syna, ur. w 1950, który zmarł w 1978 wskutek przedawkowania narkotyków), Susan (ur. w 1953, obecnie Kendall Newman) i Stephanie.

W 1958 rozwiódł się z nią i ożenił z Joanne Woodward. W 1961 urodziła się jego córka Melissa, w 1959 - Nell (obecne nazwisko Potts), w 1965 - Claire.

edytuj Filmografia

  • 1949-1953 The Aldrich Family – okazjonalne role (1952-53)
  • 1954 Srebrny kielich (Silver Chalice, The) – Basil
  • 1956 MiÄ™dzy linami ringu (Somebody Up There Likes Me) – Rocky Graziano (Rocco Barbella)
  • 1956 Rack, The – Captain Edward W. Hall Jr.
  • 1957 Historia Heleny Morgan (Helen Morgan Story, The) – Larry Maddux
  • 1957 Until They Sail – Captain Jack Harding
  • 1958 Rally 'Round the Flag, Boys! – Harry Bannerman
  • 1958 Gwiazda szczęścia Billy Kida (Left-Handed Gun, The) – William 'Billy the Kid' Bonney
  • 1958 DÅ‚ugie, gorÄ…ce lato (Long, Hot Summer, The) – Ben Quick
  • 1958 Kotka na gorÄ…cym blaszanym dachu (Cat on a Hot Tin Roof) – Brick Pollitt
  • 1959 Young Philadelphians, The – Tony Lawrence
  • 1960 Widok z tarasu (From the Terrace) – Alfred Eaton
  • 1960 Exodus – Ari Ben Canaan
  • 1961 Bilardzista (Hustler, The) – Eddie Felson
  • 1961 Paryski blues (Paris Blues) – Ram Bowen
  • 1962 SÅ‚odki ptak mÅ‚odoÅ›ci (Sweet Bird of Youth) – Chance Wayne
  • 1962 Przygody mÅ‚odego czÅ‚owieka (Hemingway's Adventures of a Young Man) – Ad Francis
  • 1963 Nagroda (Prize, The) – Andrew Craig
  • 1963 Hud, syn farmera (Hud) – Hud Bannon
  • 1963 Nowy rodzaj miÅ‚oÅ›ci (New Kind of Love, A) – Steve Sherman
  • 1964 Prawda przeciw prawdzie (Outrage, The) – Juan Carrasco
  • 1964 PiÄ™ciu Mężów Pani Lizy (What a Way to Go!) – Larry Flint
  • 1965 Lady L – Armand
  • 1966 Ruchomy cel (Harper) – Lew Harper
  • 1966 Rozdarta kurtyna (Torn Curtain) – Prof. Michael Armstrong
  • 1967 NieugiÄ™ty Luke (Cool Hand Luke) – Lucas Jackson
  • 1967 Hombre – John Russell
  • 1968 Tajna wojna Harry'ego Frigga (Secret War of Harry Frigg, The) – Pvt. Harry Frigg
  • 1969 Butch Cassidy i Sundance Kid (Butch Cassidy and the Sundance Kid) – Butch Cassidy (Robert Leroy Parker)
  • 1969 ZwyciÄ™stwo (Winning) – Frank Capua
  • 1970 WUSA – Rheinhardt
  • 1971 Sometimes a Great Notion – Hank Stamper
  • 1972 SÄ™dzia z Teksasu (Life and Times of Judge Roy Bean, The) – Judge Roy Bean
  • 1972 Z wÅ‚asnej kieszeni (Pocket Money) – Jim Kane
  • 1973 CzÅ‚owiek Mackintosha (Mackintosh Man, The) – Joseph Rearden
  • 1973 ŻądÅ‚o (Sting, The) – Henry Gondorff
  • 1974 PÅ‚onÄ…cy wieżowiec (Towering Inferno, The) – Doug Roberts
  • 1975 Zdradliwa toÅ„ (Drowning Pool, The) – Lew Harper
  • 1976 Nieme kino (Silent Movie) – Guest
  • 1976 Buffalo Bill i Indianie (Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson) – Buffalo Bill (William F. Cody)
  • 1977 Slap Shot – Reggie Dunlop
  • 1979 Kwintet (Quintet) – Essex
  • 1980 Gdy czas ucieka (When Time Ran Out...) – Hank Anderson
  • 1981 Fort Apache, Bronx (Fort Apache the Bronx) – Murphy
  • 1981 Bez zÅ‚ych intencji (Absence of Malice) – Michael Gallagher
  • 1982 Werdykt (Verdict, The) – Frank Galvin
  • 1984 Harry i syn (Harry and Son) – Harry
  • 1986 Kolor pieniÄ™dzy (Color of money, The) – Eddie Felson
  • 1989 Blaze – Earl Long
  • 1989 Projekt Manhattan (Fat Man and Little Boy) – GeneraÅ‚ Leslie R. Groves
  • 1990 Pan i Pani Bridge – Walter Bridge
  • 1994 Hudsucker Proxy, The – Sidney J. Mussburger
  • 1994 Naiwniak (Nobody's Fool) – Sully
  • 1998 Półmrok (Twilight) – Harry Ross
  • 1999 List w butelce (Message in a Bottle) – Dodge Blake
  • 2000 Dla forsy (Where the Money Is) – Henry Manning
  • 2002 Droga do Zatracenia (Road to Perdition, The) – John Looney
  • 2005 WspaniaÅ‚e Pustkowie. Spacer po Księżycu 3D (Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D, gÅ‚os)
  • 2005 Empire Falls – Max Roby
  • 2006 Auta (Cars) – Doc Hudson (gÅ‚os)

Przypisy

  1. ↑ Onet.pl: Paul Newman nie żyje (pl). [dostęp 27 września 2008].
  2. ↑ The Daily Telegraph: Paul Newman has cancer (en). [dostęp 27 września 2008].

edytuj Linki zewnętrzne